Ομόλογα και κίνδυνος

Οι κυβερνήσεις, σε αντίθεση με τα προσωπικά μας οικονομικά,
δανείζονται όταν έχουν ελλείμματα μέσω έκδοσης ομολόγων. Υπάρχουν
διάφορες μορφές ομολόγων, αλλά η λειτουργία τους σε ό,τι μας αφορά εδώ
είναι η ίδια: Τα ομόλογα αποτελούν μια ομολογία χρέους του εκδότη προς
τον αγοραστή. Έτσι τα ομόλογα στη φυσική μορφή τους (χαρτί) αναγράφουν
τον εκδότη του χρέους, π.χ. "Ελληνικό Δημόσιο", το ποσό του δανεισμού
ή αλλιώς την "ονομαστική αξία" και την ημερομηνία λήξης του, έστω μετά
από έναν χρόνο. Ο αγοραστής του ομολόγου θα το επιστρέψει στον εκδότη
κατά την ημερομηνία της λήξης, για να πάρει πίσω την ονομαστική αξία
που αναγράφεται σε αυτό. Για παράδειγμα, αν το ελληνικό δημόσιο θέλει
να δανειστεί 1.000.000 EURO για έναν χρόνο, τότε θα εκδώσει 1.000 ομόλογα
ονομαστικής αξίας 1.000 EURO το καθένα. Φυσικά, αν ο αγοραστής πάρει σε
ένα έτος από σήμερα 1.000 EURO από το δημόσιο, θα πρέπει να αγοράσει
σήμερα το ομόλογο σε τιμή μικρότερη των 1.000 EURO, ώστε η διαφορά να
αποτελεί τους τόκους που θα αποκομίσει. Αγοράζοντας το ομόλογο σήμερα
με 960 EURO και εισπράττοντας σε ένα χρόνο 1.000 EURO έχει απόδοση 40 EURO στα
960 EURO που επένδυσε, άρα το επιτόκιο είναι ίσο με 40 EURO/960 EURO = 0,0417% ή
4,17%. Βασική αρχή σε όλες τις χρηματαγορές και ειδικότερα στη
δανειακή είναι ότι το επιτόκιο δανεισμού είναι ευθέως ανάλογο του
κινδύνου μη αποπληρωμής τού δανείου. Στα προσωπικά μας οικονομικά, όσο
το ύψος του χρέους μας αυξάνεται σε σχέση με το εισόδημά μας, τόσο θα
αυξάνεται και η πιθανότητα να έχουμε δυσκολία ή αδυναμία στην
αποπληρωμή του, αυξάνοντας τον κίνδυνο για την τράπεζα, και αυτό
μετασχηματίζεται στην αύξηση του επιτοκίου. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει
και με τα ομόλογα. Όσο ο κίνδυνος μη αποπληρωμής για την Ελλάδα,
δηλαδή ο κίνδυνος πτώχευσης, αυξάνεται, είτε πραγματικά είτε επειδή
-και αυτό είναι πολύ σημαντικό- έτσι πιστεύουν οι επενδυτές, τόσο τα
ομόλογα των 1.000 EURO θα πωλούνται στους επενδυτές σε όλο και χαμηλότερες
τιμές, έτσι ώστε να αποφέρουν μεγαλύτερο τόκο, ο οποίος
αντικατοπτρίζει τον αυξημένο κίνδυνο, π.χ. 940 EURO στο παραπάνω
παράδειγμα, που μεταφράζεται σε επιτόκιο 6,38%.